เกษตรปลูกมะนาว

การปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์

          สำหรับเกษตรกรที่คิดจะเริ่มปลูกมะนาวหรือมีพื้นที่น้อยและต้องการที่จะผลิตมะนาวฤดูแล้งให้ผลผลิตออกมาขายในตลาดได้ในช่วงระหว่างเดือน มีนาคม – เมษายน ซึ่งเป็นช่วงที่มะนาวแพงที่สุด  “การปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์” จะเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง การปลูกมะนาว คุณพิชัย ลัยนันทน์ บ้านเลขที่ 243 หมู่ 2  ต.ทุ่งหลวง อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย 64160 และ คุณสุธน กล่ำบุตร ไร่เทียนสว่าง ต.สามเรือน อ.ศรีสำโรง จ.สุโขทัย 64120 เกษตรกรทั้ง 2 ราย มีประสบการณ์ในการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์มานานนับ 10 ปี จะถือได้ว่าเป็นเกษตรกรต้นตำรับในการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ก็ว่าได้

    การเริ่มต้นปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ เราต้องวัดพื้นที่กว้าง x ยาวก่อนเพื่อที่จะหาพื้นที่วางวงบ่อ หลังจากนั้นเว้นทางเดินประมาณ 2 เมตร ระยะปลูกระหว่างต้น 1.20 เมตร ระยะระหว่างแถว 1.50 เมตร ปลูกแบบแถวคู่แล้วเว้นเป็นทางเดิน 2 เมตร สภาพพื้นที่ปลูกจะต้องปรับให้เรียบเหมือนกับลานตากข้าว วัดระยะการวางบ่อ ส่วนการวางวงบ่อซีเมนต์พยายามวางให้เป็นเลขคู่เพื่อง่ายต่อการวางระบบน้ำและคำนวณแรงดันน้ำ ระบบการให้น้ำจะใช้แรงดันจากแทงค์ส่งน้ำ ใช้หัวมินิสปริงเกลอร์ (ไม่ได้ใช้มอร์เตอร์ไฟฟ้า) ท่อจะอยู่ตรงกึ่งกลางเพื่อกระจายน้ำได้สม่ำเสมอ คุณพิชัย ลัยนันทน์ ได้ทดลองระบบการให้น้ำในการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์จนได้สูตรสำเร็จ 1 ประตูน้ำจะต้องคุมต้นมะนาวได้ 100 ต้น มะนาว 400 วงบ่อจะมี 4 ประตูน้ำอย่างนี้เป็นต้น

     สายพันธุ์มะนาวที่ปลูกในวงบ่อซีเมนต์ ความจริงแล้วการคัดเลือกสายพันธุ์มะนาวเพื่อปลูกในวงบ่อซีเมนต์นั้น จะใช้พันธุ์อะไรก็ได้แต่จะต้องเน้นในเรื่องของความต้องการของตลาดเป็นหลัก และควรเลือกสายพันธุ์ที่ออกดอกและติดผลง่าย อาทิ พันธุ์แป้นรำไพ พันธุ์แป้นดกพิเศษ ฯลฯ ในเรื่องของการนำกิ่งพันธุ์มาปลูกในอดีตที่ผ่านมาเกษตรกรจะใช้กิ่งตอนซึ่งราคาไม่แพงนักจุดสำคัญคือคุณภาพของกิ่งตอนจะต้องไม่อมโรค ตอนจากต้นที่มีความสมบูรณ์และแข็งแรงโดยเฉพาะการคัดเลือกกิ่งพันธุ์เพื่อนำมาปลูกในวงบ่อซีเมนต์นั้น จะต้องไม่ตอนกิ่งจากต้นที่เคยมีประวัติของการราดสารแพคโคลบิวทราโซลเพื่อบังคับให้มะนาวออกนอกฤดูมาก่อนเพราะถ้าตอนกิ่งจากต้นที่ราดสาร เมื่อนำมาปลูกในวงบ่อจะมีผลต่อการเจริญเติบโตของต้นมาก (มีการแตกใบอ่อนช้ามาก) ในขณะเดียวกันกิ่งตอนที่จะนำมาปลูกควรชำในถุงไม่นานเกิน  เดือน ถ้าเป็นกิ่งชำค้างปีจะพบปัญหาเรื่องรากขดไม่แนะนำให้ซื้อมาปลูก ปัจจุบันมีเกษตรกรหลายรายใช้กิ่งพันธุ์มะนาวที่เสียบยอดบนต้นตอส้มต่างประเทศทำให้ต้นมะนาวมีอายุยืนยาวและแข็งแรง ถ้ามีการบำรุงรักษาที่ดีต้นมะนาวจะมีอายุยืนยาวกว่า 10 ปี ในขณะที่ต้นที่ปลูกด้วยกิ่งตอนอายุต้น 5-6 ปีก็ตายแล้ว

การเตรียมดินปลูกมะนาวและขนาดของวงบ่อซีเมนต์ ขนาดของวงบ่อซีเมนต์ที่คุณพิชัยแนะนำให้เกษตรกรใช้ขนาดวงเส้นผ่าศูนย์กลาง 80 เซนติเมตร แต่เดิมฝาวงบ่อคุณพิชัยขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 80 เซนติเมตรเท่ากับขนาดของวงบ่อเมื่อปลูกไปนาน 2-3 ปีพบว่ารากของต้นมะนาวจะโผล่ออกมานอกวงและชอนลงไปในดิน ทำให้ควบคุมในเรื่องของการบังคับให้ออกนอกฤดูได้ยากมากขึ้น ปัจจุบันจึงได้แนะนำเกษตรกรและแก้ไขให้ซื้อฝาวงบ่อที่มีเส้นฝาศูนย์กลางยาวกว่าเส้นฝาศูนย์กลางของวงบ่อ ใช้ฝาวงบ่อขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 90 เซนติเมตร ยาวกว่า 10 เซนติเมตร

ดินผสมที่จะใช้ปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ จะใช้วัสดุปลูกหลัก 3 ชนิดคือ หน้าดิน 3 ส่วน, ขี้วัวเก่า 1 ส่วน และ เปลือกถั่วเขียว 2 ส่วน ผสมคลุกเคล้ากัน การใช้เปลือกถั่วจะช่วยให้สภาพดินมีการระบายน้ำที่ดี ถ้าใช้แค่หน้าดินผสมกับขี้วัวจะทำให้ดินปลูกแน่น เวลาให้น้ำไป 3-4 วันน้ำยังไม่ถึงข้างล่างของวงบ่อ คุณพิชัยยังได้ยกตัวอย่างปริมาณของดินที่จะใช้ในการปลูกมะนาวจำนวน 100 วงบ่อ จะต้องใช้หน้าดินประมาณ 1 คันรถสิบล้อ เทคนิคในการผสมวัสดุปลูกจะต้องปูพื้นด้วยหน้าดินเป็นขั้นแรก หลังจากนั้นใช้เครื่องตีพรวนติดรถไถจะเร็วกว่าใช้แรงงานคน สูตรวัสดุปลูกของคุณสุธน กล่ำบุตร จะใช้ดินร่วน 4 ส่วนผสมกับ ชานอ้อย2 ส่วน คลุกเคล้าวัสดุให้เข้ากันอาจจะปรับสภาพดินด้วยปูนโดโลไมท์  โรยให้พอประมาณหรืออาจจะใช้อัตราส่วนของดินร่วน 3 ส่วนผสมกับปุ๋ยหมัก 1 ส่วน หรือใช้อัตราส่วนดินร่วน 3 ส่วนต่อปุ๋ยคอกเก่า 1 ส่วนก็ได้ แล้วแต่ความสะดวกว่าจะหาวัสดุปลูกในท้องถิ่นได้ง่าย สิ่งสำคัญที่สุดสภาพของวัสดุปลูกที่จะใส่ลงไปในบ่อซีเมนต์นั้นจะต้องเน้นในเรื่องของการระบายน้ำที่ดี

               

การใส่วัสดุปลูกลงในบ่อซีเมนต์มีเทคนิค ที่ผ่านมาเกษตรกรปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ส่วนใหญ่จะใส่วัสดุปลูกในวงบ่อซีเมนต์เพียงเสมอวงบ่อเท่านั้นเมื่อรดน้ำไปได้เพียงอาทิตย์เดียววัสดุปลูกจะยุบตัวลงมาประมาณ 1 คืบมือ ถ้าเกษตรกรเติมวัสดุปลูกลงไปจะกลบลำต้นมะนาว ปัญหาเรื่องโรคโคนเน่าจะตามมา ดังนั้นในการใส่วัสดุปลูกลงในวงบ่อซีเมนต์จะต้องใส่ให้พูนเป็นภูเขาเลย และที่ต้องเน้นเป็นพิเศษขณะที่ใส่วัสดุปลูกลงในวงบ่อนั้นคือจะต้องขึ้นเหยียบวัสดุปลูกขอบๆ วงบ่อ บริเวณตรงกลางไม่ต้องเหยียบ การใส่วัสดุให้เป็นภูเขาจะช่วยในเรื่องดินยุบลงมาเสมอวงบ่อได้นานถึง 1 ปี

                วิธีการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ที่ถูกต้อง หลังจากที่ใส่วัสดุปลูกลงในบ่อซีเมนต์เรียบร้อยแล้วให้เกษตรกรขุดเปิดปากหลุมให้มีขนาดเท่ากับขนาดของถุงที่ใช้ชำต้นมะนาว รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยเคมีสูตรเสมอ เช่น สูตร 16-16-16 อัตราประมาณ 1 กำมือ ถอดถุงดำปลูกต้นมะนาวให้พอดีกับระดับดินเดิม กลบดินแล้วใช้เท้าเหยียบรอบๆต้นเพื่อไม่ให้โยกคลอน ปักไม้เป็นหลักกันลมโยกและแนะนำให้ใช้ตอกมัดต้นมะนาวไว้กับหลัก ตอกจะผุเปื่อยหลังจากปลูกไปนานประมาณ 2 เดือน ต้นมะนาวตั้งตัวได้แล้วแต่ที่หลายคนใช้ปอฟางหรือพลาสติกทาบกิ่งมัดกับหลักอยู่ได้นานก็จริง แต่ปัญหาที่จะตามาจะทำให้ลำต้นมะนาวขอดมีผลต่อการเจริญเติบโตของต้น หลังจากปลูกเสร็จให้เดินท่อ PE พาดไปกับวงบ่อเลยเพื่อสะดวกต่อการทำงาน

             ปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ได้ตลอดทั้งปี คุณพิชัยบอกว่าในการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์สามารถปลูกได้ตลอดทั้งปี ปลูกไปแล้วนับไปอีก 8 เดือน เกษตรกรสามารถบังคับให้ต้นออกดอกได้ ถ้าเกษตรกรจะบังคับให้มะนาวออกฤดูแล้งในรุ่นแรกแนะนำให้ปลูกต้นมะนาวในช่วงเดือนมกราคม ในช่วงเดือนกันยายน – ตุลาคม ในปีเดียวกันบังคับต้นให้ออกดอกได้โดยใช้หลักการเหมือนกับที่ปลูกลงดิน ผลผลิตมะนาวในฤดูแล้งจะไปแก่และเก็บผลผลิตขายได้ราคาแพงในช่วงเดือนมีนาคม – เมษายน ของปีถัดไปเท่ากับว่าการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ใช้เวลาปลูกเพียงปีเศษเท่านั้น เกษตรกรสามารถเก็บมะนาวฤดูแล้งขายได้แล้ว

วิธีการอดน้ำต้นมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ทำอย่างไร ในการผลิตมะนาวฤดูแล้งในวงบ่อซีเมนต์ตามคำแนะนำของ คุณนรินทร์ พูลเพิ่ม อดีตผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านการจัดการผลิตพืชที่เหมาะสมในเขตภาคเหนือตอนล่าง ศวพ.2 พิษณุโลก ซึ่งเป็นบุคคลที่คิดค้นวิธีการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์เป็นคนแรก ขณะที่เป็นนักวิชาการเกษตรกรอยู่ที่ ศูนย์วิจัยพืชสวนพิจิตร คุณนรินทร์ได้แนะนำให้ใช้พลาสติกคลุกปากบ่อซีเมนต์เพื่อป้องกันน้ำหรือฝนที่ตกลงมา

คุณสุธน กล่ำบุตร บอกว่าต้นมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ที่จะทำการบังคับให้ออกนอกฤดูนั้นควรจะมีอายุเฉลี่ยอย่างน้อย 8 เดือน – 1 ปี ก่อนที่จะเริ่มทำการอดน้ำ จะต้องปลิดมะนาวที่อยู่บนต้นทิ้งให้หมดอย่าเสียดาย เพื่อให้ต้นไม่ต้องมีภาระเลี้ยงผล จะเริ่มอดน้ำในช่วงเดือนกันยายน – ตุลาคม ใช้ผ้าพลาสติกที่กันฝนได้หรือพลาสติกคลุมแปลงผักที่มีความยาวประมาณ 3 เมตร และกว้าง 1 เมตร มาคลุมรอบวงบ่อโดยให้ชายของพลาสติกด้านหนึ่งมัดติดกับโคนต้นมะนาวให้สูงราว 20 เซนติเมตรจากพื้นดินขึ้นมา สำหรับชายพลาสติกอีกด้านหนึ่งให้มัดติดกับวงบ่อซีเมนต์ จะต้องทำการมัดให้ตึงและแน่นหลังจากคลุมพลาสติกและปล่อยให้ต้นมะนาวอดน้ำไปได้ 10 – 15 วัน จะสังเกตเห็นใบมะนาวมีอาการเหี่ยวดูใบสลดหรืออาจจะพบใบร่วงบ้าง เมื่อครบ 10 – 15 วันแล้วให้เปิดผ้าพลาสติกที่คลุมปากวงบ่อออกและให้น้ำแก่ต้นมะนาวตามปกติพร้อมทั้งใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 12-24-12 ต้นละ 1 ช้อนแกง ถ้าต้นมะนาวได้รับอาหารเต็มที่และมีความสมบูรณ์หลังจากให้น้ำและปุ๋ยไปเป็นเวลาประมาณ 2 อาทิตย์ ต้นมะนาวจะเริ่มแตกใบอ่อนพร้อมดอก

ผลิตมะนาวฤดูแล้งในวงบ่อซีเมนต์ 2 รุ่นต่อปี ในช่วงเริ่มแรกของการบังคับมะนาวในฤดูแล้งของคุณพิชัยจะทำให้ต้นมะนาวออกดอกเพียงรุ่นเดียว คือ ในช่วงเดือนตุลาคมและไปเก็บผลผลิตในช่วงเดือนเมษายนเท่านั้น ทำให้คุณพิชัยจะต้องคอยปลิดดอกมะนาวทิ้งตั้งแต่เดือนพฤษภาคมเรื่อยมาจนถึงเดือนสิงหาคม – กันยายน แต่ช่วงเวลา 3 – 4 ปีที่ผ่านมา สภาวะตลอดมะนาวเริ่มจะมีราคาดีตั้งแต่เดือนมกราคมเรื่อยไปจนถึงเดือนเมษายน คุณพิชัยจึงปล่อยให้มะนาวผลิต 2 รุ่นคือ มีผลผลิตขายในช่วงเดือนมกราคม (บังคับให้ต้นออกดอกในช่วงเดือนกรกฎาคม – สิงหาคม) และมีผลผลิตในช่วงเดือนมีนาคม – เมษายนอีกรุ่นหนึ่ง (บังคับให้ออกดอกในช่วงเดือนกันยายน – ตุลาคม) พอเข้าสู่เดือนพฤษภาคมของทุกปีราคามะนาวจะถูกลง คุณพิชัยจะทำการแต่งกิ่งมะนาวในช่วงเวลานี้พร้อมทั้งปลิดผลมะนาวที่ติดอยู่บนต้นทิ้งให้หมด

ตัดแต่งกิ่งมะนาวในวงบ่อซีเมนต์อย่างหนักทุกๆ 3 ปี คุณพิชัยจะทำการตัดแต่งกิ่งมะนาวในวงบ่อซีเมนต์อย่างหนักทุกๆ 3 ปีโดยจะเริ่มตัดแต่งกิ่งและปลิดผลทิ้งทั้งหมดภายในเดือนพฤษภาคม ในช่วงปีที่ 1 – 2 จะตัดแต่งบ้างแต่ไม่มากนัก จะมาตัดแต่งหนักเมื่อต้นมีอายุประมาณ 3 ปี ซึ่งในช่วงนั้นมักจะพบว่าต้นมะนาวเริ่มโทรม มีกิ่งแห้งเป็นจำนวนมาก การตัดแต่งกิ่งมีผลทำให้ต้นมะนาวแตกกิ่งออกมาใหม่และได้ผลผลิตมะนาวที่มีคุณภาพ หลังจากตัดแต่งกิ่งเสร็จในเดือนพฤษภาคม ช่วงระหว่างเดือนมิถุนายน – กรกฎาคม เป็นช่วงบำรุงต้นและสะสมอาหารเพื่อจะกระตุ้นการออกดอกรุ่นแรกในเดือนสิงหาคม

ปลูกมะนาวยากจะหลีกเลี่ยงการใช้สารปราบศัตรูพืช โดยธรรมชาติของต้นมะนาวเองจัดเป็นพืชที่มีโรคและแมลงศัตรูระบาดทำลายมาก ทำให้ยากจะหลีกเลี่ยงต่อการใช้สารปราบศัตรูพืช แต่ยังเป็นเรื่องที่น่ายินดีในขณะนี้มีสารปราบศัตรูพืชหลายชนิดที่มีค่าความปลอดภัยต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมมากกว่าแต่ก่อนและอาจจะใช้เพียงชนิดเดียวสามารถป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูมะนาวได้หลายชนิดไปพร้อมกัน อย่างกรณีของแมลงศัตรูที่สำคัญของมะนาวคือหนอนชอนใบและเพลี้ยไฟ แนะนำให้มีการฉีดพ่นสาร โปรวาโด โดยใช้อัตราเพียง 1 – 2 กรัมผสมน้ำ 20 ลิตร (1 ปีป) เท่านั้น ในการฉีดพ่นสารปราบศัตรูพืชให้กับต้นมะนาวที่ปลูกในวงบ่อซีเมนต์ทุกครั้งควรจะเติมสารป้องกันและกำจัดเชื้อราไปพร้อมกันเลยเพื่อเป็นการประหยัดเวลา

เทคนิคการเปิดตาดอกของการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์ เมื่อใบมะนาวเหี่ยวและเริ่มร่วงหรือเหลือใบยอดเพียง 1 คืบ คุณพิชัยจะทำการเปิดตาดอกโดยใช้ปุ๋ยเคมีสูตรที่มีตัวกลางสูง เช่นสูตร 10-52-17 ฉีดพ่นทางใบและใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 12-24-12 อัตรา 1 กำมือ ใส่ให้กับต้นมะนาวในวงบ่อซีเมนต์รดน้ำจนเห็นว่าปุ๋ยละลายจนหมด (ช่วงการให้ปุ๋ยนี้คุณพิชัยไม่แนะนำให้เปิดน้ำด้วยหัวสปริงเกลอร์ ควรจะให้น้ำด้วยสายยางจะดีกว่า) และยังได้แนะนำก่อนว่าก่อนที่จะให้ปุ๋ยควรเปิดน้ำให้กับต้นมะนาวจนดินชุ่มเสียก่อน คุณพิชัยจะรดน้ำด้วยสายยาง 2 – 3 ครั้งทุกๆ 3 – 5 วัน

สำหรับการฉีดพ่นฮอร์โมนหรือธาตุอาหารทางใบควรฉีดพ่นอย่างเต็มที่ ฉีดพ่นด้วยฮอร์โมน โปรดั๊กทีฟ อัตรา 20 ซีซี. ผสมกับ สารเทรนเนอร์ อัตรา 10 ซีซี. และปุ๋ยทางใบสูตร 0-52-34 อัตรา 100 กรัม ต่อน้ำ 1 ปีป (20 ลิตร) ฉีดพ่นต่อเนื่องทุก 5 – 7 วัน หลังจากนั้นต้นมะนาวจะเริ่มออกดอกและติดผลไปแก่ในช่วงฤดูแล้ง

ขั้นตอนการปลูกมะนาวในวงบ่อซีเมนต์

1.               เตรียมปุ๋ยคอกเก่า 1 ส่วน

2.               เปลือกถั่วเขียว 2 ส่วน

3.               หน้าดิน 3 ส่วน

4.               ผสมวัสดุปลูกให้เข้ากัน

5.               วางบ่อซีเมนต์ บนฝารองขนาดใหญ่กว่า ประโยชน์เพื่อป้องกันไม่ให้รากมะนาวเจริญลงดิน

6.               จัดเรียงวงบ่อซีเมนต์ตามระยะปลูกที่ต้องการ

7.               ใส่วัสดุปลูกลงวงบ่อ

8.               เหยียบวัสดุปลูกบริเวณขอบวงบ่อให้แน่น แต่ไม่ต้องเหยียบวัสดุปลูกบริเวณกลางบ่อ

9.               ใส่วัสดุปลูกให้พูนสูงคล้ายภูเขา

10.         ขุดหลุมให้มีขนาดเท่ากับตุ้มดินต้นพันธุ์มะนาว

11.         โรยปุ๋ยเคมีสูตรเสมอ 16-16-16 รองก้นหลุม ประมาณหนึ่งกำมือ

12.         ต้นพันธุ์มะนาวเสียบยอดพันธุ์

13.         ถอดต้นพันธุ์มะนาวออกจากถุงดำ ควรระวังอย่าให้ตุ้มดินแตก

14.         ปลูกให้อยู่ในระดับดินเดิมแล้วกดดินให้แน่น

15.         ปักไม้หลักพร้อมมัดยึดต้นมะนาวกับไม้หลัก

16.         ให้น้ำด้วยระบบมินิสปริงเกลอร์

17.         ต้นมะนาวอายุ 8 เดือน หากต้นมีความสมบูรณ์และเป็นช่วงจังหวะที่ใบแก่พร้อมที่จะอดน้ำให้ออกดอกได้

18.         อดน้ำมะนาวด้วยการใช้พลาสติกคลุมปากบ่อไม่ให้โดนฝน

19.         ใบมะนาวแก่ มีสีเขียวเข้ม เป็นระยะที่พร้อมจะอดน้ำ

20.         หลังอดน้ำ 3 – 5 วัน (หรือใช้เวลาอดน้ำมากกว่านี้) ใบมะนาวจะเหี่ยว ให้เอาพลาสติกคลุมวงบ่อซีเมนต์ออก แล้วให้น้ำทุกๆวัน

21.         ใบมะนาวจะกลับมาสดเต่งและมีการแตกใบอ่อนชุดใหม่ พร้อมกับการออกดอก

ที่มา http://www.thaiagrinews.com/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%A1%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B9%8C/